PISKORZ (Misgurmus fossilis)

ryba słodkowodna zaliczana do rzędu karpiokształtnych z rodziny piskorzowatych. Dawniej zwany Wikunem Piskorem, Węgorem, Junem Wiunem, Wijusem lub Piskorobłyciem.

WYSTĘPOWANIE I SIEDLISKO:

Występuje w Europie od rzeki Loary na zachodzie po dorzecze Wołgi na wschodzie. Brak go w Wielkiej Brytanii, Skandynawii na Półwyspie Pirenejskim, Apenińskim i Bałkańskim oraz w dopływach rzek uchodzących do Morza Śródziemnego, Adriatyckiego, Egejskiego i Arktycznego.

W Polsce piskorz dawniej był bardzo pospolity, szczególnie na wschodnich terenach. Obecnie nadal zasiedla niemal wszystkie systemy rzek nizinnych jednak nigdzie nie jest liczny, a ponadto wykazuje tendencje spadkowe. Najczęściej jest odławiany w stawach karpiowych lub w ich pobliżu. W wodach otwartych najliczniejsze populacje zostały stwierdzone na Bugu i Narwi.

Zasiedla wody stojące i wolno płynące, płytkie zanikające jeziora, drobne muliste śródpolne zbiorniki, starorzecza, kanały, a nawet rowy melioracyjne. Rolę naturalnych siedlisk piskorza mogą pełnić stawy karpiowe, w których znajduje właściwe warunki bytowe.

W niewielkich strumieniach Polski środkowej piskorz preferuje cieki o piaszczystym dnie. W uregulowanych ciekach często występuje między faszyną a brzegiem.

OPIS GATUNKU:

Ciało wydłużone, lekko spłaszczone z boków, pokryte drobną łuską ukrytą w skórze. Głowa jest mała, otwór gębowy dolny mały otoczony mięsistymi wargami i pięcioma parami wąsików. Dwie pary znajdują się na górnej wardze, trzecia para podobnej długości leży w kącikach ust, a dwie najkrótsze wyrastają z dolnej wargi. Oczy małe, położone wysoko na głowie. Linia boczna nie jest widoczna.

Płetwa grzbietowa położona jest nad płetwami brzusznymi. Kolec podoczny niewyczuwalny. Ciało piskorza jest koloru żółtawego, oliwkowożółtego, brunatnożółtego. Wzdłuż boków ciała od pokryw skrzelowych do nasady płetwy ogonowej ciągnie się szeroki ciemnobrązowy pas. Podobne pasy pokrywają grzbiet i brzuszne partie ciała. Czasami nie można ich odróżnić, gdyż są słabo widoczne. Barwa zależy od środowiska, w jakim przebywa. Z reguły grzbiet ciała i pasy na bokach są koloru od ciemnobrązowego do czerwonobrązowego. Głowa, brzuch i płatwy pokryte wieloma plamkami. Płetwy brudnożółte. Ciało pokrywa śluz. Piskorz żyje zwykle do 6 lat i rzadko osiąga długość ciała ponad 25 cm max 30 cm.

ROZMNAŻANIE:

Piskorze dojrzewają w drugim roku życia. Tarło ma miejsce od kwietnia do czerwca. Osobniki przystępujące do tarła mają ciało jaskrawiej zabarwione.

Przednie brzegi płetw parzystych i wąsiki samców są czerwonawe. W czasie gry tarłowej para splata się w uścisku, po chwili odpływa od siebie i łączą się ponownie . Samica składa od 11500 – 38000 jaj gdy temperatura wody wzrośnie do 16-200C i trwa przez 2-5 godzin. Jaja są składane na roślinach wodnych lub na mulistym dnie, są drobne, po napęcznieniu osiągają średnicę 1,7 – 1,9 mm.

Wykluwanie larw zaczyna się po około 48 godzinach od momentu zapłodnienia. Wylęgające się larwy mają nitkowate, zewnętrzne skrzela już po 40 godzinach przed wykształceniem skrzeli. Funkcje oddechowe pełnią także płetwy piersiowe pokryte gęstą siecią naczyń krwionośnych.

Wyległe piskorze jeszcze przed wyczerpaniem się zapasów woreczka żółtkowego zaczynają aktywnie się odżywiać.

AKTYWNOŚĆ I ODŻYWIANIE:

Piskorz preferuje siedliska mało dostępne dla innych ryb. Żyje w pobliżu dna w strefie przydennej. W momencie zagrożenia może zagrzebywać się w mule. Podczas dnia najczęściej ukrywa się, jest rybą trudną do obserwacji.

Ożywia się dopiero z nastaniem ciemności. Dzięki możliwości oddychania jelitowego piskorz jest rybą odporną na małą zawartość tlenu w wodzie. Podobnie w przypadku okresowego braku wody w zbiorniku ryba zagrzebuje się w mule i wykorzystuje powietrze atmosferyczne do oddychania.

Piskorze wykrywają pożywienie za pomocą wąsików, a raczej receptorów, które się na nich znajdują.

Ich pożywieniem, które znajdują są małe bezkręgowce, denne larwy, skorupiaki, mięczaki i zawiesina drobnych szczątków organicznych.

ZNACZENIE GOSPODARCZE I OCHRONNE:

Piskorz nie ma znaczenia gospodarczego, głównie z powodu małej liczebności i trudności w odłowieniu. Jest najbardziej zagrożonym gatunkiem ryb kozowatych zanikającym, wymagającym ochrony polegającej na ochronie naturalnych biotopów.

Kiedyś jako ryba o dużej żywotności często używany był jako przynęta i suszony jako świeca z powodu dużej zawartości tłuszczu. Po II połowie XX wieku nastąpiło gwałtowne zanikanie wielu populacji piskorza. Przyczyną było obniżenie się poziomu wód gruntowych na całej Nizinie Środkowoeuropejskiej, związane z coraz intensywniejszą rolniczą i przemysłową eksploatacją gruntów. Osuszenie terenów podmokłych pod uprawy bądź zabudowę, osuszenie bagien i regulacja rzek z likwidacją zakoli i starorzeczy. Dodatkowo wpływ nawozów i środków ochrony roślin i zanieczyszczeń. W związku z tym został objęty ścisłą ochroną gatunkową na mocy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26.IX.2001 r.

W kategorii WT – gatunki niższego ryzyka, ale bliskie zagrożenia.

CIEKAWOSTKI:

• Do połowy XX wieku piskorz był jedną z najpopularniejszych ryb w Polsce, którą można było złowić niemal w każdym rowie, mokradle czy przydrożnej sadzawce.

• Na targach miejskich sprzedawano suszone piskorze używane do oświetlania izb (świece).

• Bardzo ciekawą cechą piskorza jest jego sposób reagowania na zmiany ciśnienia atmosferycznego. Gdy ciśnienie gwałtownie zaczyna spadać ryby te grupowo podpływają ku powierzchni wody, ustawiając się pionowo i chwytają powietrze pyszczkami. Stąd bierze się potoczna ich nazwa „ryba barometr”.

• Dawniej piskorze trzymano w domach w szklanych słojach, gdzie wykorzystywano tą ich ciekawą cechę do przepowiadania zmian pogody.

• Jest gatunkiem ryby bardzo odpornym na brak tlenu w wodzie, pod tym względem przewyższa nawet karpia.

• Oprócz normalnego oddychania skrzelowego posiada zdolność oddychania jelitowego. Przy niedoborze tlenu w wodzie połyka powietrze i przepycha je przez jelito silnie otoczone siecią naczyń krwionośnych i tu pobierany jest z powietrza tlen i wydalany z organizmu dwutlenek węgla. Zużyte powietrze wydalane jest otworem odbytowym.

• Aby zaczerpnąć banieczkę powietrza, ryba podpływa do powierzchni wody wydając przy tym charakterystyczna głośne cmoknięcie, również po wyjęciu go z wody wydaje charakterystyczny pisk podczas wypuszczania powietrza stąd nazwa piskorz.