Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) – gatunek wieloletniej byliny należącej do rodziny złożonych. Jego ludowe nazwy to: mlecznia, piżmo, wrotycz swojski.

Występowanie

Swoim zasięgiem wrotycz pospolity obejmuje Europę (bez południowej Hiszpanii), rejon Kaukazu i Azję Środkową po Daleki Wschód. Zawleczony został też do Azji Wschodniej, krajów arktycznych i Ameryki Północnej. W Polsce pospolity na niżu i w wyższych piętrach górskich.

Siedlisko

Występuje pospolicie przy drogach, na miedzach, na nasypach kolejowych, śmietniskach, w miejscach ruderalnych a także na łąkach, polanach i skrajach lasów. Spotkać go można też na brzegach rowów, w zaroślach i nad brzegami potoków i rzek. Lubi żyzne gleby i miejsca nasłonecznione, gdzie występuje masowo.

Opis

Wrotycz to silnie aromatyczna bylina wydzielająca woń przypominającą nieco zapach kamfory i posiadająca gorzki smak. Jest rośliną kępową z dużym, rozgałęzionym i pełzającym kłączem i krótkim mocnym korzeniem. Łodygę ma silną, słabo rozgałęzioną, czasami zdrewniałą, dętą i czterokanciastą. Dorasta do 150 cm, jest gęsto ulistniona, często barwy brunatnoczerwonej. Liście ma duże do 25 cm, skrętoległe, pojedynczo lub podwójnie pierzastosieczne, barwy żywo zielonej, gruczołowato punktowane. Liście odziomkowe i łodygowe, dolne – długoogonkowe, górne – siedzące. Kwiaty – baldachokształtny, składający się ze spłaszczonych koszyczków, w których znajdują się brzeżne kwiaty wyłącznie żeńskie, pomarańczowożółte, obupłciowe. Kielich w postaci błoniastego rąbka. Owocem wrotyczu jest pięciożeberkowa niełupka.

Właściwości lecznicze i zastosowanie

Wrotycz zawiera od 1 do 1,5% olejku, którego głównymi składnikami są tujon oraz izotujon, kamfora i borneol. W jego składzie występują też flawonoidy, pochodne kumaryny, kwasy, gorycze, garbniki i sole mineralne.

Ciekawostki

• Roślina pierwotnie występowała najprawdopodobniej w basenie Morza Śródziemnego, sprowadzona do nas w średniowieczu przez zakonników do przyklasztornych ogrodów, gdzie zaaklimatyzowała się i zdziczała.
• Wrotycz był zielem, które otrzymał Ganimed, by dało mu nieśmiertelność.
• Nazwa pochodzi od greckiego słowa athanasia oznaczającego nieśmiertelność.
• Uważany był za roślinę długowieczności i wiecznego życia.
• Bukiety z wrotycza były używane do oczyszczania ciała, grobu lub przestrzeni rytualnej.
• Wierzono, że noszenie go przy sobie przedłuża życie oraz wzmacnia zaklęcia powodujące niedostrzeganie przez otoczenie – niewidzialność.
• Jest zielem żeńskim, związanym z żywiołem wody i planetą Wenus.
• W polskiej magii ludowej wrotycz jest zalecany przeciw czarom, a zwłaszcza lubczykowi. Dziewczyna chcąca odczarować zadany lubczyk powinna wykąpać się w naparze z tej rośliny.
• Jako potrawę kultową, obrzędową często spożywano wrotycz zapiekany w cieście.
• W Bretanii sporządzano z niego napój, rzekomo zabezpieczający przed febrą i wypijano go w poniedziałek wielkanocny.
• Wrotycz to zioło, któremu przypisywano właściwości chroniące przed demonami i czarami.
• Aromatyczne liście tej rośliny wkładano pomiędzy karty modlitewników protestanckich, by chroniły przed zaśnięciem podczas nudnych kazań pastorów. * W niektórych krajach młode pączki spożywane są zamiast kaparów.
• Koszyczki i młode kwitnące ziele stosuje się w fitoterapii i homeopatii.
• Owoce bywają stosowane jako tzw. węgierskie nasiona przeciwrobaczne.
• Wrotycz dzięki swemu zapachowi zyskał reputację jako środek odstraszający owady.
• Gospodynie domowe wieszały wrotycz w domach, wkładały go między pościel, nacierały mięso żeby odstraszyć muchy, wszy oraz inne robactwo. Stosowane też na ćmy i do odstraszania pcheł.
• W Anglii liście używane do przyprawiania małych ciasteczek jedzonych podczas postu – ich gorzki smak symbolizuje cierpienie Chrystusa.
• Herbata zrobiona z liści była używana czasie przeziębienia i bólu brzucha.
• Uzdrowiciele i znachorzy robili maści z liści i przykładali na rany i siniaki.
• W przeszłości wrotycz był stosowany jako środek wiatropędny, dzięki tej właściwości pomagał w trawieniu.
• Wrotycz potrafi rosnąć w jednym miejscu przez dziesiątki lat oraz wytrzymuje duże przymrozki.

! Nawet zewnętrzne zastosowanie tego zioła niesie ze sobą ryzyko toksyczności, dlatego powinna być zachowana ostrożność !