Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium), roślina jednoroczna z rodziny psiankowatych, do której należą rośliny zielne, rzadziej krzewy i drzewa. Liczy ona około 100 gatunków rozpowszechnionych głównie w gorących krajach obu półkul. Bieluń dziędzierzawa ma wiele nazw potocznych i ludowych, np.: pinduryna (kieleckie), dędera (Wielkopolska), dendera (Mazowsze), ogórczak (środkowe Mazowsze), tondera (Śląsk), cygańskie ziele (białostockie), świńska wesz (sandomierskie), blekot, diabelskie ziele, bieluń podwórzowa, dendrak, durna rzepa i inne.

Występowanie i siedlisko

Roślina pochodzi z południowej Europy lub Azji Mniejszej. Obecnie rozpowszechniona w całej Eurazji, Afryce, Ameryce Północnej i Południowej. W Polsce roślina ruderalna rozpowszechniona na niżu, rzadsza w niższych piętrach górskich. Rośnie przede wszystkim na nieużytkach, miedzach i rumowiskach. Spotkać go również można na glebach bardziej żyznych tj. ogrodach, polach bogatych w związki zasadowe.

Opis rośliny Roślina

jednoroczna o niemiłej woni, z wrzecionowatym grubym korzeniem z dobrze rozwiniętym systemem korzeni bocznych. Łodyga wzniesiona, sztywna, lekko omszona, soczysta, rozgałęziona, widlasta, o wysokości do 100cm. Liście duże o długości do 20cm, ogonkowe, w zarysie jajowate, zaostrzone, grubo zatokowo ząbkowane, skrętoległe, z wierzchu ciemnozielone. Kwiaty duże, pojedyncze, lejkowate w rozwidleniach gałązek, krótkoszypułkowe, zrostopłatkowe 5-krotnie. Kielich o długości do 4cm, o długiej rurce zwykle rozdęty oraz korona o długości do 10cm, biała, lejkowata, silnie sfałdowana. Torebka jajowata o długości do 5cm, kolczasta, pękająca 4 klapami. Nasiona o długości do 3,5mm, płaskie, ciemnobrunatne lub matowoczarne.

Działanie, zastosowanie i zagrożenia

Bieluń historycznie znany jest jako roślina lecznicza i obrzędowa w wielu kulturach, bywała też narzędziem zbrodni. W liściach i nasionach używanych w lecznictwie występują alkaloidy – głównie hioscyjamina, skopolamina oraz atropina. Poza tym w liściach występuje olejek lotny i garbnik a w nasionach olej. Alkaloidy zawarte w bieluniu działają rozkurczowo, hamują wydzielanie śliny, potu i soku żołądkowego, rozszerzają źrenicę oka, co związane jest z ich działaniem porażającym zakończenia nerwów przywspółczulnych. Skopolamina działa porażająco także na ośrodkowy układ nerwowy wykazując działanie depresyjne na czynności wegetatywne i psychomotoryczne mózgu. Z bielunia otrzymuje się leki przeciwastmatyczne, leki stosowane w stanach skurczowych przewodu pokarmowego oraz kolce nerkowej. W Polsce bieluń należy do roślin silnie trujących. Najbardziej narażone na zatrucie są dzieci i młodzież. Spożycie rośliny powoduje następujące objawy: - wzrost temperatury ciała, - przyśpieszenie czynności serca, - sucha i czerwona skóra, - suchość w jamie ustnej, - szerokie źrenice oczu, - podrażnienie żołądka – wymioty, - śpiączka nawet głęboka. Aby pomóc zatrutemu konieczne jest możliwe szybkie przetransportowanie go do szpitala, gdzie wykonuje się m.in. płukanie żołądka.

Ciekawostki

• Bieluń dziędzierzawa została zawleczona w XV wieku do Europy z Indii przez Cyganów, którzy używali jej nasion do „sztuk czarnoksięskich”,
• Od średniowiecza bieluń wraz z innymi trującymi ziołami, służył do wyrobu słynnej „maści czarownic”,
• U Indian meksykańskich czczony jest jako boski narkotyk „tolsachi” wywołujący zobojętnienie na otoczenie i głęboki sen z wizjami,
• W Peru uchodzi za afrodyzjak,
• Roślina trująca także dla zwierząt z wyjątkiem królików, które w krwi i w wątrobie wytwarzają związki rozkładające alkaloidy bielunia,
• Kwiaty bielunia kwitną krótko a w tym czasie pięknie pachną