Populacja to grupa osobników jednego gatunku wzajemnie na siebie oddziałujących i zamieszkujących określony teren w tym samym czasie. Ma wspólną pulę genową i spełnia określone funkcje w biocenozie. W jej obrębie zachodzą procesy o charakterze genetycznym i ewolucyjnym. Może być podzielona na tzw. populacje lokalne.

Populacje tego samego gatunku zajmują identyczną niszę ekologiczną w biocenozie i charakteryzują ją określone cechy grupowe takie jak liczebność, rozrodczość, śmiertelność, rozmieszczenie, struktura wiekowa. Stan i samodzielność zależne są od zjawisk zachodzących w jej obrębie oraz w populacjach sąsiadujących.

Wyróżnia się w związku z tym kilka kategorii populacji: populacje niezależne, populacje pół zależne, populacje zależne, pseudo populacje, populacje okresowe i hemi populacje.

Populacje niezależne to populacje które mogą istnieć w sposób trwały bez dopływu osobników z zewnątrz. Charakteryzują się tak wysokim potencjałem rozrodczym, że pozwala on na uzupełnienie strat liczebności populacji.

Populacje pół zależne to populacje o niskim potencjale rozrodczym, które dzięki rozmnażaniu własnych osobników, mogą przetrwać tylko przy niskich stratach liczebności. Na jego podwyższenie wyraźny wpływ ma imigracja osobników z zewnątrz.

Populacje zależne to populacje które nie mogą istnieć samodzielnie bez stałego uzupełniania stanu liczebności imigracją osobników z innych populacji. Występują wtedy, gdy rozród nie pokrywa strat liczebności.

Pseudo populacje to grupa osobników jednego gatunku zamieszkująca dany teren, ale niemająca tam możliwości rozrodu. Powstaje dzięki imigracji osobników z sąsiadujących populacji i może przez dłuższy czas uczestniczyć w procesach biocenotycznych . Występuje zarówno w ekosystemach wodnych jak i lądowych.

Populacje okresowe to populacje, które utrzymują się na danym obszarze tylko przez jakiś czas dzięki powstaniu okresowo korzystnych warunków środowiskowych. Powstają w biotopach zwykle niezasiedlanych lub poza granicami zasięgu gatunku. Znikają, kiedy warunki środowiskowe się pogarszają; tworzy je np. komar widliszek.

Hemi populacje to populacje składające się z organizmów zróżnicowanych środowiskowo i przestrzennie, a niekiedy występujących po sobie w określonym czasie. Występują u tych gatunków, które w poszczególnych fazach cyklu rozwojowego wykazują znaczne zróżnicowanie wymagań życiowych i zajmują różne siedliska np. larwy komarów żyją w zbiornikach wodnych, a formy dorosłe na lądzie jako ektopasożyty. Zjawiska zachodzące w jednej hemi populacji danego gatunku wykazują stan wyjściowy drugiej. Ich wzajemne powiązania warunkują trwałość i stanowią o specyfice danej populacji.